Istorijski intitut Crne Gore osnovan je 3. jula 1948. godine na Cetinju, pod imenom Institut za proučavanje istorije crnogorskog naroda.

 

Kako stoji u Uredbi Vlade NR Crne Gore, zadatak Instituta je bio da „istražuje građu od istorijsko-naučnog značaja o svim događajima iz političkog, društvenog, privrednog i kulturnog života crnogorskog naroda iz najdalje prošlosti do najnovijeg vremena; da sve pismene radove, dokumenta i spomenike iz te oblasti pribira, sređuje i ispituje; da sve proučava pravilnom primjenom naučnih metoda širenja naučne misli, davanja pravilnog suda i podizanja naučnih kadrova“.

 

28. septembra 1958. godine Izvršno vijeće Narodne skupštine Crne Gore donijelo je Uredbu o Istorijskom institutu NR Crne Gore sa sjedištem u Titogradu.

 

Institutu je pripojen Istorijski arhiv CK SK Crne Gore, koji će biti u njegovom sastavu do 1992. godine.